Białowieża, 11-13 września 2019 r.

Publikacje

Okładka - Akwakultura ryb okoniowatych oraz innych gatunkówZnaczenie ryb okoniowatych dla akwakultury jest coraz bardziej istotne i zauważalne. W Europie i Azji dotyczy to głównie sandacza europejskiego (Sander lucioperca) i okonia euroazjatyckiego (Perca fluviatilis). W krajach Ameryki Północnej są to sandacz amerykański (S. vitreus), sandacz kanadyjski  (S. canadensis) i okoń żółty (P. flavescens). Coraz popularniejsze są hybrydy S. vitreus × S. canadensis. Zarówno w Europie, jak i na kontynencie północnoamerykańskim hodowla sandaczy w stawach praktykowana jest już od ponad 100 lat. Gatunki te traktowane były raczej jako tzw. ryby dodatkowe, produkowane w polikulturze np. z karpiem (Cyprinus carpio). Intensyfikacja chowu ryb okoniowatych w stawach ma bowiem pewne ograniczenia wynikające m.in. z warunków klimatycznych i wymagań środowiskowych tych gatunków. Chodzi tu głównie o dość wysokie wymagania termiczne, a co się z tym wiąże długi cykl hodowlany tych gatunków w strefie klimatu umiarkowanego. Dopiero od dwóch-trzech dekad ryby te są zaliczane do grupy tzw. nowych, perspektywicznych dla akwakultury gatunków. W tym czasie w USA i Kanadzie, a także kilku krajach europejskich, głównie Europy zachodniej i środkowej, realizowano projekty badawcze i badawczo-rozwojowe (B+R), których celem było poznanie tajników biologii tych gatunków i wykorzystanie tej wiedzy przy opracowaniu biotechnik ich kontrolowanego rozrodu, podchowu larw i stadiów młodocianych, a także  tuczu sandaczy i okoni w różnych systemach, począwszy od ekstensywnych hodowli stawowych po intensywną produkcję w systemach recyrkulacyjnych (RAS). Wiele z tych prac było realizowanych w konsorcjach zrzeszających instytucje naukowe i podmioty gospodarcze (głównie małe i średnie przedsiębiorstwa) wdrażające uzyskane wyniki. Skala i metody produkcji ryb okoniowatych są bardzo różne w zależności od gatunku i regionu/kraju. W wielu krajach akwakultura koncentruje się na produkcji materiału zarybieniowego tych gatunków (np. Polska i Finlandia), a w innych szczególną uwagę zwraca się na ryby wielkości konsumpcyjnej (np. Irlandia, Francja i Szwajcaria).

Intensywna akwakultura ryb okoniowatych jest w początkowym okresie rozwoju i jako tzw. młoda branża jest szczególnie podatna i wrażliwa na zmienne warunki rynkowe, ekonomiczne, środowiskowe i technologiczne. Zasięg występowania stawowych hodowli ryb okoniowatych ograniczony jest do obszarów ich naturalnego występowania, o niezbyt korzystnych warunkach środowiskowych do szybkiego wzrostu tych gatunków. Natomiast zasadniczym czynnikiem ograniczającym rozwój intensywnych metod hodowli ryb okoniowatych jest niestabilna produkcja materiału obsadowego tych gatunków i jego wysoka cena. Wśród ważniejszych działań, które potencjalnie mogłyby skutkować dynamiczniejszym rozwojem akwakultury sandaczy i okoni należałoby wymienić m.in.: opracowanie wystandaryzowanych procedur profilaktyki i terapii chorób tych gatunków; poznanie efektów hodowlanych domestykacji ryb okoniowatych; opracowanie i wdrożenie procedur produkcji jednopłciowych i triploidalnych populacji okoni i sandaczy; rozwijanie i standaryzacja technologii RAS, a także poszerzanie współpracy i tworzenie konsorcjów umożliwiających efektywne prowadzenie prac B+R.

W niniejszej monografii zawarte są informacje dotyczące wyżej wymienionych zagadnień. Siłą rzeczy obejmują one głównie dwa gatunki szczególnie istotne dla europejskiej akwakultury, tj. sandacza europejskiego i okonia euroazjatyckiego. Znajdują się w niej wyniki zarówno ciekawych prac o charakterze utylitarnym, dotyczące np. profilaktyki okoniowatych, jak i badań podstawowych prowadzonych na tych rybach. Oprócz gatunków o dużym znaczeniu gospodarczym swoje miejsce znalazły inne taksony ryb okoniokształtnych, np. jazgarz (Gymnocephalus cernuus), bass słoneczny (Lepomis gibbosus), trawianka (Perccottus glenii) czy też sandacz wołżański (bersz) (S. volgensis).

Zdzisław Zakęś
Zakład Akwakultury IRS w Olsztynie